Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 2026
Κωστας Βαξεβανης
Ο όρος «παλάντζα» χρησιµοποιήθηκε ως πολιτικός προσδιορισµός για τον ∆ηµήτρη Παπασπύρου, βουλευτή ο οποίος πέρασε από πολλά πολιτικά κόµµατα. Ο προσδιορισµός δεν ήταν καθόλου τιµητικός. Η παλάντζα είναι η παλιά ζυγαριά, η οποία πότε κινείται δεξιά και πότε αριστερά µέχρι να ισορροπήσει σε κάποια θέση. Η πολιτική πορεία του βουλευτή ήταν µια συνεχής µετατόπιση σε κόµµατα.
Ξεκίνησε από το Προοδευτικό Κόµµα του Καφαντάρη, πέρασε από την ΕΠΕΚ του Πλαστήρα, εξελέγη το 1956 µε τη Φιλελευθέρα ∆ηµοκρατική Ενωση του Σοφοκλή Βενιζέλου, αργότερα εντάχθηκε στην Ενωση Κέντρου και αποχώρησε το 1965 προχωρώντας µαζί µε τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη σε αποστασία που έριξε την κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου. Η Αποστασία οδήγησε τελικώς στη χούντα. Μετά τη δικτατορία εντάχθηκε στη Νέα ∆ηµοκρατία. Η κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραµανλή τον επιβράβευσε για το πολιτικό του παλαντζάρισµα προφανώς, εκλέγοντάς τον πρόεδρο της Βουλής.
Μέχρι να υπάρξουν τα πρόσφατα φαινόµενα πολιτικών όπως ο Νίκος Μπίστης, ο Γρηγόρης Ψαριανός και ο Βασίλης Οικονόµου, που άλλαζαν κόµµατα σαν τα πουκάµισα, και να φτάσουµε τελικώς στις ποδοσφαιρικού τύπου πολιτικές µεταγραφές, οι µετατοπίσεις από κόµµα σε κόµµα ήταν κάτι κατακριτέο.
Υπήρξαν τρεις περίοδοι που οι πολιτικές µετατοπίσεις σηµατοδότησαν ευρείες πολιτικές µεταβολές. Η πρώτη ήταν στα Ιουλιανά το 1965, όταν ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και οι αποστάτες αποχώρησαν από την Ενωση Κέντρου και έριξαν τη νόµιµα εκλεγµένη κυβέρνηση. Η δεύτερη ήταν τα πρώτα χρόνια της µεταπολίτευσης, όταν η ίδρυση του ΠΑΣΟΚ από τον Αντρέα Παπανδρέου µετατόπισε πολιτικούς από την καταρρέουσα πλέον Ενωση Κέντρου. Η τρίτη ήταν µετά το 2012, όταν εµφανίστηκε ο ΣΥΡΙΖΑ ως πιθανή κυβερνητική δύναµη και κατάφερε να αποσπάσει πολιτικούς από τον χώρο του ΠΑΣΟΚ και κατ’ επέκταση ψηφοφόρους, κάτω από οραµατικές εξαγγελίες για µια νέα Αλλαγή.
Στις τρεις αυτές περιόδους οι µετατοπίσεις καθορίζονταν ως επί το πλείστον από ευρύτερες πολιτικές εξελίξεις και όχι αυστηρά από τη βούληση και το προσωπικό συµφέρον όσων αποφάσιζαν να µετακινηθούν. Στη µεταπολίτευση κάθε µεταπήδηση από κόµµα σε κόµµα αντιµετωπιζόταν ως προδοσία και πολιτική παρακµή. Ακόµη και η ίδρυση νέων κοµµάτων, όπως η ∆ΗΑΝΑ του Κωστή Στεφανόπουλου, η Πολιτική Ανοιξη από τον Αντώνη Σαµαρά αλλά και το ΚΕΠ, το κόµµα-φωτοβολίδα του ∆ηµήτρη Αβραµόπουλου, αντιµετωπιζόταν από τους µητρικούς πολιτικούς χώρους ως πολιτική προδοσία.
Τα κόµµατα έως πρόσφατα παρέµεναν φορείς πολιτικής και ιδεολογίας και καλούσαν τα µέλη και τα στελέχη τους να στηρίξουν πολιτικά προγράµµατα και οραµατικές θέσεις. Ακόµη κι όταν αυτές οι θέσεις ήταν επιζήµιες για την κοινωνία, συνοδεύονταν από εξαγγελίες για µια καλύτερη κοινωνία. Γύρω από τον ηγέτη του κόµµατος (λιγότερο ή περισσότερο προικισµένο) υπήρχαν οργανωµένες δυνάµεις, κοµµατικά όργανα και έλεγχος.
Ακόµη και ο Αντρέας Παπανδρέου, που υπήρξε ο πιο χαρισµατικός ηγέτης της µεταπολίτευσης, δεν τόλµησε ποτέ να εµφανίσει το κόµµα ως προσωπικό του φέουδο, αν και ήταν στον µεγαλύτερο βαθµό προσωπικό του δηµιούργηµα.
Οταν ο Κώστας Σηµίτης ανέλαβε την κοµµατική και κυβερνητική εξουσία, το ΠΑΣΟΚ έχασε τα βαριά χαρακτηριστικά που το συνέδεαν µε κοινωνικούς αγώνες και άρχισαν να επικρατούν οι «εκσυγχρονιστές». Αυτός ο εκσυγχρονισµός δεν ήταν τίποτε άλλο από την επικράτηση του νεοφιλελευθερισµού στο ΠΑΣΟΚ και τη µετατόπιση σε πολιτικές θέσεις που εξέφραζε η Ν∆. ∆εν είναι καθόλου τυχαίο που οι εκσυγχρονιστές µεταρρυθµιστές του ΠΑΣΟΚ εκείνης της εποχής στελεχώνουν τις κυβερνητικές θέσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη σήµερα.
Η οµογενοποίηση των πολιτικών χώρων (γίναµε αυγοτάραχο, που θα έλεγε και η Μαρίκα Μητσοτάκη) και η επέλαση των νεοφιλελεύθερων θέσεων (ιδιωτικοποιήσεις παντού, κατάργηση κοινωνικού κράτους, λειτουργία ανέλεγκτων και ανεξέλεγκτων καρτέλ στην οικονοµία, επικράτηση επιχειρηµατικής ελίτ) έδειξε να αναστέλλεται όταν την εξουσία ανέλαβε ο Αλέξης Τσίπρας. Ποιο όµως ήταν το αποτέλεσµα; Ο ΣΥΡΙΖΑ όχι µόνο δεν κατάφερε να δηµιουργήσει µόνιµες κοινωνικές και θεσµικές αλλαγές, αλλά διαλύθηκε µε ευθύνη της ηγεσίας του και ο πρώην αρχηγός του, δηµιουργώντας ένα νέο κόµµα, την ΕΛΑΣ, πέρα από τις προσωπικές του φιλοδοξίες επιβεβαίωσε το συµπέρασµα ότι τα κόµµατα στην Ελλάδα είναι πλέον οµογενοποιηµένα-καρτελοποιηµένα.
Ο Αλέξης Τσίπρας φροντίζει καθηµερινά να επιδεικνύει και να αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει αντιπαραθετικός πολιτικός χώρος που θα µπορούσε να είναι εναλλακτική πρόταση στα µάτια των πολιτών. Μέσα σε έναν µήνα ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ έδωσε δύο ισχυρές δηµόσιες αποδείξεις για τη νεοφιλελεύθερη αντίληψή του.
Στη ∆ιεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης πρόσφερε εθελοντικά το οικονοµικό του πρόγραµµα προκειµένου αυτό να αξιολογηθεί αν είναι µέσα στα δηµοσιονοµικά επιτρεπτά της λογικής Μητσοτάκη. Λίγες µέρες µετά ωστόσο ο ίδιος ο Μητσοτάκης έδειξε λιγότερο µητσοτακικός από τον Τσίπρα, ανακαλύπτοντας ξαφνικά (κάτω από την κοινωνική δυσαρέσκεια) ότι µπορεί να υπάρξει µια κάποια δηµοσιονοµική ελαστικότητα για να γίνουν ελαφρύνσεις για τις τιµές των καυσίµων.
Η δεύτερη επίδειξη λογικής κόµµατος-αυγοτάραχου από τον Τσίπρα έγινε όταν σε συνέντευξή του στον Σκάι έβαλε στον πάγο τον 13ο µισθό και τη 13η σύνταξη λέγοντας ότι «θα µπορούσα κι εγώ να τα εξαγγείλω, αλλά σε αυτήν τη φάση πρέπει να στηρίξουµε τις παραγωγικές δυνάµεις της χώρας». Την ώρα που η κυβέρνηση προπληρώνει χωρίς λόγο δόσεις του δανείου, αντί να δώσει τµήµα όσων έχουν απολέσει οικονοµικά οι πολίτες, ο Αλέξης Τσίπρας ευθυγραµµίζεται µε τον Γιάννη Στουρνάρα και τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Στο διπλανό ΠΑΣΟΚ, που δείχνει πιο ριζοσπαστικό και συγκροτηµένο από το «λίγο απ’ όλα για την ΕΛΑΣ», η Αννα ∆ιαµαντοπούλου δεν κρύβει ότι είναι πιο φιλική προς τη Ν∆ και τον Μητσοτάκη απ’ ό,τι προς τον πρόεδρο του κόµµατός της Νίκο Ανδρουλάκη.
Με βάση αυτή την ώσµωση των κοµµάτων, που µετατρέπει την οραµατική πολιτική σε παιχνίδι εξουσίας, όπου επαγγελµατίες του αναπάγγελτου ψάχνουν τις συνθήκες και την ευκαιρία για να τακτοποιηθούν, είναι πολύ φυσικό οι βουλευτές να γίνονται και παλάντζες και παπάτζες.
Τα κόµµατα είναι συνονθυλεύµατα προσωπικών συµφερόντων που προάγονται µέσα από τον µεσσιανισµό. Η πρόσφατη ρήση του Αλέξη Τσίπρα «ή εµείς ή κανείς», που αποτελεί ψευτοσεµνότυφη έκφραση του «ή εγώ ή κανείς», δεν θυµίζει µόνο την αλαζονεία του Βαγγέλη Βενιζέλου, αλλά δείχνει ολόκληρη πορεία προς τον νεοηγεµονισµό. Η πολιτική κατ’ αυτή την έννοια είναι ίδια, πρέπει απλώς να επιλεγεί το κατάλληλο «εγώ» και το καλάµι του.
Το αν ενόψει των εκλογών θα γίνουν µεταγραφές από το ΠΑΣΟΚ προς τη Ν∆ ή αντίστροφα, το αν θα κλέψει η ΕΛΑΣ έναν νέου τύπου Μπίστη από το ΠΑΣΟΚ είναι λεπτοµέρεια, µε όνοµα µεν και εντυπώσεις αλλά χωρίς ουσία.