Οταν
εκλέχθηκε για δεύτερη φορά πρόεδρος ο Ντόναλντ Τραµπ, το ερώτηµα που
επικρατούσε ήταν «τι θα συµβεί στις ΗΠΑ και στην υφήλιο;». Από τη στήλη
αυτή τις µέρες εκείνες επέµενα ότι το ερώτηµα που πρέπει να απαντηθεί
είναι «γιατί εκλέχθηκε ο Τραµπ;». Γιατί ένα πορτοκαλί καρτούν, µε
ακροδεξιά ρητορική και αλαζονεία, γινόταν πρόεδρος των ΗΠΑ, ενώ στην
πρώτη θητεία του είχε επιδείξει ασέβεια στη δηµοκρατία και στους
θεσµούς; Οι λόγοι που οδήγησαν τον Τραµπ για δεύτερη φορά στον Λευκό
Οίκο στην πραγµατικότητα δεν συνθέτουν έναν κόντρα ρόλο, αλλά εξηγούν
πώς είναι ο κόσµος σήµερα. Ο ίδιος ο Τραµπ είναι ένας Κολόµβος που µας
βοηθά να ανακαλύψουµε την Αµερική.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ είναι
αυτό που αποκαλούµε στα µαθηµατικά «ακραία τιµή», την οποία δίνουµε σε
µία συνάρτηση για να δούµε πώς συµπεριφέρεται. Είναι ο ακραίος
νεοφιλελευθερισµός, απαλλαγµένος από τα θεσµικά εµπόδια που περιορίζουν
τη λειτουργία του κι έτσι καταλήγει να αποκαλύπτει τη φύση του. Σε έναν
κόσµο που τη λειτουργία του ρυθµίζει το κέρδος, ο Τραµπ το αντικατέστησε
µε το κέρδος του. Ας επιστρέψουµε στο ερώτηµα γιατί εκλέχθηκε ο Τραµπ.
Κατάφερε να επικρατήσει για ξεκάθαρους λόγους. Πρώτα και κύρια είχε αυτά
που απαιτεί η σύγχρονη δηµοκρατία στις ΗΠΑ: τα κεφάλαια για να εκλεγεί.
Σε έναν κόσµο που είναι παραδοµένος στις ανισότητες και το δικαίωµα
µιας επιχείρησης να κερδοσκοπήσει είναι πάνω από το δικαίωµα του
ανθρώπου που δούλευε επί δεκαετίες να έχει κρεβάτι σε νοσοκοµείο, ο
Τραµπ µπορούσε να φαντάζει ως αυτός που ξέρει τον τρόπο. Ηταν το
ηγεµονικό λιοντάρι στον κόσµο-ζούγκλα που τον λυµαίνονταν οι ύαινες κι
έπρεπε να βάλει τάξη. Επιπλέον, η ακροδεξιά ατζέντα του φάνταζε ως
αποκατάσταση της απλής λογικής. Οταν οι προοδευτικές δυνάµεις έχουν
πάψει να υπερασπίζονται τα κοινωνικά δικαιώµατα (δωρεάν παιδεία, δωρεάν
υγεία, κοινωνικό κράτος) και θεωρούν ότι η µάχη για την επιβίωση και τη
δικαιοσύνη είναι δευτερεύουσα σε σχέση µε εφευρεµένα εγωκεντρικά
δικαιώµατα, τότε οι κοινοτοπίες του Τραµπ για τη woke ατζέντα µοιάζουν
µε λύτρωση.
Τηρουµένων των αναλογιών (έως τώρα, γιατί δεν ξέρουµε
ποιες θα είναι οι µελλοντικές αναλογίες), ο Τραµπ φάνταζε ο σωτήρας για
τα λαϊκά στρώµατα, µε τον ίδιο τρόπο που ο Χίτλερ ήταν η αποκατάσταση
της χαµένης τιµής της Γερµανίας. Μόνο που ο Χίτλερ, όπως και ο Τραµπ,
δεν κινείται από τρέλα. Πάτησε στο γερµανικό σύνδροµο της ανωτερότητας
της φυλής που προϋπήρχε και φυσικά στα κεφάλαια που τον προώθησαν.
Το µέλλον
θα έχει τη σφραγίδα του Τραµπ. Το περιέγραψε ο ίδιος σε ερώτηση των
«New York Times» που αφορούσε την πρακτική του: «Υπάρχει µόνο ένα
πράγµα: Η δική µου λογική. Αυτό είναι το µόνο πράγµα που µπορεί να µε
σταµατήσει». Τι δεν υπάρχει λοιπόν; Κανόνες, θεσµικοί έλεγχοι, διεθνές
δίκαιο, διεθνείς συµβάσεις και κεκτηµένα. Ο πλανητάρχης θεσµοθετεί µια
νέα µορφή νεοφιλελευθερισµού, στην οποία ακόµη και το κέρδος εκτρέπεται
από τη συνηθισµένη πορεία του και είναι αναγκασµένο να περνάει από τις
τσέπες ανθρώπων που συγκεντρώνουν πολιτική και οικονοµική εξουσία.
Εχουµε πλέον έναν ηγεµονικό καπιταλισµό που µπορεί να εκπροσωπεί
εκβιαστικά ένα πρόσωπο το οποίο δεν χρειάζεται να τηρεί τα προσχήµατα.
∆εν
φτάνει που ο Τραµπ έκανε ρεσάλτο στη Βενεζουέλα και απειλεί µε τον ίδιο
τρόπο την Κολοµβία και συνολικά τη Λατινική Αµερική, έχει ξεκαθαρίσει
επίσης ότι του ανήκει η Γροιλανδία. Ποια είναι η αντίδραση της
Ευρωπαϊκής Ενωσης στις αξιώσεις απέναντι σε ευρωπαϊκό έδαφος; Ποια είναι
η αντίδραση της ∆ανίας στην επικράτεια της οποίας ανήκει η Γροιλανδία;
Καµία. Η ΕΕ, η οποία βρυχάται απέναντι στην επέµβαση της Ρωσίας στην
Ουκρανία και αναπτύσσει στο όνοµα του ρωσικού κινδύνου ένα επικίνδυνο
σύστηµα αναδιανοµής πλούτου διά της πολεµικής βιοµηχανίας, γουργουρίζει
σαν γάτα σαλονιού απέναντι στα τετελεσµένα που δηµιουργεί ο πλανητικός
σερίφης.
Ο Ελληνας πρωθυπουργός µάλιστα βγήκε
για να αποποιηθεί το διεθνές δίκαιο προκειµένου να υποστηρίξει την
επέµβαση του Τραµπ στη Βενεζουέλα και την απαγωγή του Μαδούρο. Εσπευσε
στη συνέχεια να κάνει διαρροές για τις πιθανές ηµεροµηνίες συνάντησής
του µε τον Τραµπ, µέσα από την οποία φιλοδοξεί απλώς να εξασφαλίσει
φωτογραφίες για το πολιτικό του Instagram. Γιατί σε επίπεδο εξωτερικής
πολιτικής ο Αµερικανός πρόεδρος δεν χάνει ευκαιρία για φιλοφρονήσεις
προς τον προσωπικό του φίλο Ερντογάν, µε τον οποίο, όπως δήλωσε τα
ξηµερώµατα της περασµένης Πέµπτης, µιλάει πολύ συχνά στο τηλέφωνο ενώ
ξεχνάει το όνοµα του Μητσοτάκη στις διεθνείς συναντήσεις. Αλλά και στη
διπλανή Γαλλία, την ισχυρή χώρα της ΕΕ, ο πρόεδρος Μακρόν παρακολουθεί
τον Τραµπ να τον διασύρει µεταφέροντας σε διεθνή τηλεοπτική µετάδοση
συνοµιλία τους κατά την οποία ο President Emmanuel κλαψούριζε και
ζητούσε να του κάνει ό,τι επιθυµεί. Η ΕΕ στο σύνολό της έχει πεταχτεί
έξω από τις διαπραγµατεύσεις για την Ουκρανία, οι οποίες στην
πραγµατικότητα είναι µια διµερής συζήτηση Τραµπ – Πούτιν.
Οι
διεθνείς σχέσεις έχουν µετεξελιχθεί σε διακανονισµούς µέσω του Τραµπ, µε
έντονα τα στοιχεία της συναλλαγής. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ θέτει τους
συναλλακτικούς προσωπικούς όρους της όποιας διαπραγµάτευσης. Οι ηγέτες
των χωρών πρέπει να εγκαταλείψουν διεθνείς νόµους, οργανισµούς, διεθνείς
συµβάσεις και να προσέλθουν σε συναλλακτική διαπραγµάτευση µε τον Τραµπ
για να εξασφαλίσουν τα προσδοκόµενα ή να αποτρέψουν κάποια πιθανή
απειλή. Οι Trump Towers ξεφυτρώνουν ανταποδοτικά σε όλο τον κόσµο για να
πιστοποιήσουν τη «διαµεσολάβηση» του προέδρου. ∆εν είναι καθόλου
απίθανο στο πολυδιαφηµισµένο Ελληνικό να κατασκευαστεί κάποιο σύµβολο
της ισχύος του Τραµπ, για να επισφραγιστεί η υποταγή της Ελλάδας στους
προεδρικούς σχεδιασµούς.
Από άποψη ουσίας ο νυν
πρόεδρος των ΗΠΑ συνεχίζει την πολιτική της χώρας του µε τον προσωποπαγή
δικό του τρόπο. Για τις επεµβάσεις δεν απαιτούνται πλέον τα
προσχηµατικά επιχειρήµατα της πάταξης της τροµοκρατίας ή της
αποκατάστασης της δηµοκρατίας που χρησιµοποιήθηκαν από το Βιετνάµ και τη
Γιουγκοσλαβία έως το Αφγανιστάν και το Ιράκ. Οι επεµβάσεις θα γίνονται
διά απλού διατάγµατος Τραµπ και οι εκβιασµοί σε ηγέτες και χώρες θα
ασκούνται προσωπικά από τον ίδιο.
∆εν υπάρχει αµφιβολία πως για
όσα συµβαίνουν παίζουν ρόλο η ψυχοσύνθεση και η «ιδιαιτερότητα» του
χαρακτήρα του Ντόναλντ Τραµπ. Αποδεικνύεται όµως ταυτόχρονα ότι ο Τραµπ
υπάρχει, λειτουργεί και επικρατεί γιατί εκφράζει καλύτερα απ’ όλους τον
νεοφιλελευθερισµό και τους νόµους των αγορών. Στα χέρια του
συγκεντρώνονται όλες οι εξουσίες που πηγάζουν από αυτές και διαλύονται
όλες οι ψευτοδικλίδες ασφαλείας. Την ίδια ώρα οι κοινωνίες αδυνατούν να
αντιταχθούν ακριβώς γιατί έχουν αποδεχτεί ως κανονικότητα τη µη
αντίδραση, ενώ οι ηγεσίες των κρατών και κυρίως της Ευρώπης είναι
παραδοµένες στις λειτουργίες που µε ευθύνη τους έχουν αποµακρυνθεί από
ηθικούς κανόνες, αξίες και το βασικό ζητούµενο: την εξυπηρέτηση της
κοινωνίας. | 
